Bibliotheek

In de bibliotheek vond ik een verloren gewaand boek. Dat leek me aanleiding voor het onderwerp ‘Zoeken en vinden’. Totdat ik erachter kwam dat ik die titel in 2014 al eens heb gebruikt. Dat ging toen over het misverstand dat google een zoekmachine zou zijn. Destijds ging het ook niet over een hier ten huize langlopende discussie of het bij zoeken en vinden gaat om ‘Wie wat vindt heeft slecht gezocht’ of 'Zoeken is kijken waar het niet ligt en vinden is kijken waar het wel ligt.’
De eerste invalshoek komt van de titel van een gedicht en bundel van Rutger Kopland, maar het is een zin die ook past bij toevallig gevonden zaken.
Die tweede zin is een uitspraak van een docent analysetechnieken en statistiek, die elk statistisch vraagstuk wist terug te brengen tot vazen met gekleurde knikkers, een biervat, een badkuip of iets anders simpels. De uitleg was soms verbluffend. Zo koppelde hij de logaritmische schaal aan korsetten uit een reclame van Hunkemöller (‘maakt recht wat krom is!’). En hij zei tegen studenten bij wie de tip ‘Hunkemöller’ geen belletje deed rinkelen ‘u kijkt alsof u met zekere lichaamsdelen in het zand zit.’ De docent met de ongewone vergelijkingen zou vast een eenvoudig beeld vinden voor het huidige onderwijssysteem, waar iedereen iets zoekt. Of een eenvoudig beeld zoeken, waar iedereen iets vindt? Oeps, even afgedwaald van een gevonden boek.

Het gebeurde niet eens in onze eigen bibliotheek, waarvan sommige afdelingen meer toegankelijk zijn dan andere, maar aan de Neude in de openbare bibliotheek, een van de fijnste plekken in Utrecht. En niet bij het Boekenspektakel waar je onbekende boeken van onbekende auteurs kunt lenen en waar ik ook al eens mooie boeken zocht en vond.
Nee, ik trof - tussen andere boeken - een boek over verslavende kooplust en de geraffineerde manieren waarop die wordt opgewekt in de online wereld. Over al die commerciële partijen die hun aandacht verleggen van de wandelende portemonnee in de winkelstraten naar het schermgebonden profiel dat zich onbewust laat beïnvloeden door bewust gebruikte manipulaties. Die je laten kopen wat je niet nodig hebt, maar wat je toch ‘wilt hebben’ op basis van hun verleidingstechnieken. Het boek ging onvermijdelijk ook over de rol van statistiek in het bestuderen van (consumenten)gedrag. Daar komen de lessen van weleer onverwacht van pas.

Je zou het vinden van het verloren gewaande boek zonder meer in de setting van het online bestellen kunnen plaatsen: je ziet iets, klikt erop en ‘hebbes’, een koper. Maar zo was het niet, roept het slachtoffer van deze actie dan. En er volgt een redenering om alles achteraf goed te praten: ‘het leek me interessant om hier meer over te lezen.’

Maar het was geen online verleiding tot aankopen … dus ik verwachtte een ‘blije automaat’ die een boek uitleent en daarmee de oerfunctie van de bibliotheek bevestigt. Ik kreeg echter een ‘nee, dit boek kan niet worden geleend’- melding.
Het bleek een afgeschreven boek dat tóch was teruggebracht, waarschijnlijk na herhaalde meldingen aan de vorige lener. Had die het gewoon teruggezet, was er elders in de bibliotheek iets misgegaan? De bibliotheekmedewerker was blij met mijn vondst en boekte het boek terug naar de online wereld. Eenmaal iets gevonden, gaat het onherroepelijk het systeem in.
Dat zal slecht zoeken - en toevallig vinden - vermoedelijk niet voorkomen.