Klik hier om deze email in uw browser te lezen
MIRA Ceti Nieuwsbrief, januari-maart 2018
Logo MiraVolkssterrenwacht Mira
Van een duo naar een trio... We hebben een nieuwe voltijdse vaste medewerker!
 
Beste lezer,
In deze nieuwsbrief zullen we het hebben over:
  • Nieuwe overeenkomst met de Vlaamse overheid opent nieuwe perspectieven
  • Partnerschap met het Museum voor Natuurwetenschappen
  • Uit de bibliotheek
  • Lidmaatschap en activiteitenkalender 2018
  • De activiteiten op MIRA en bij de collega's van de andere Vlaamse Volkssterrenwachten en de VVS
  • Een woordje uitleg bij de tentoonstelling over de zoektocht naar exoplaneten en naar buitenaards leven
  • MIRA Ceti sprak met professor Stefaan Poedts over het voorspellen van het ruimteweer en over kernenergie
  • The Science House Column: 'Zeg nooit nooit'
  • Ken je klassiekers: Olympus Mons
  • HistoRik over James Cook
  • De schepping, of hoe cultuur en wetenschap naadloos in mekaar overgaan
  • Enkele markante feiten uit een halve eeuw sterrenkunde en ruimtevaart: de jaren 2000-2017
  • Wat is er de komende maanden aan de sterrenhemel te zien?
  • Enkele astrofoto's van onze leden
Excuses voor het late verschijnen van deze nieuwsbrief blush
Het had begin januari moeten zijn, het is uiteindelijk half februari geworden... Met bijna net dezelfde woorden openden wij vorige nieuwsbrief. En opnieuw kunnen we enkel maar verwijzen naar het vele en heel verscheiden werk dat ons steeds ophoudt bij het schrijven van onze nieuwsbrief, nochtans een medium dat ons na aan het hart ligt.
Aangezien er niet minder werk op ons ligt te wachten, zou je dan kunnen verwachten dat we volgende keer weer met dezelfde boodschap zullen afkomen.
Maar er is positief nieuws zoals je hieronder kan lezen: door het nieuwe convenant tussen de Vlaamse overheid en de Vlaamse Volkssterrenwachten worden onze werkingsmiddelen verhoogd. Daardoor kunnen we een derde vaste medewerker in dienst nemen. En dat zou in verband met de nieuwsbrief het moeten mogelijk maken om te verschijnen volgens planning. Duimen maar dat het ons volgende keer lukt!
Wellicht snakt iedereen die MIRA een warm hart toedraagt naar nieuws over de nieuwe koepel en de nieuwe telescoop. Door een teveel aan werk (waar hebben we dat nog gehoord?) heeft de Poolse firma enige vertraging opgelopen. Maar de onderdelen van de koepel zijn in ieder geval klaar, er volgt nu nog een testmontage in Polen, en eens alles eruitziet zoals door ons gevraagd, wordt het materiaal getransporteerd naar Grimbergen. Het duurt wat langer dan gehoopt, maar nu komt de realisatie van dit project toch echt wel dichtbij. Wat de telescoop, de montering en alle toebehoren betreft: geleidelijk komen de verschillende bestellingen binnen en wellicht zal de telescoop niet lang na de koepel kunnen geïnstalleerd worden. Zal alles klaar zijn tegen het eind van de Paasvakantie of wordt het mei of juni? We houden jullie allen op de hoogte. In de volgende nieuwsbrief krijg je gegarandeerd veel nieuws en details te lezen over de nieuwe koepel en telescoop met het nodige beeldmateriaal.
En mocht de lezer toch vol ongeduld gewacht hebben op het verschijnen van de nieuwsbrief die hij nu onder ogen heeft, weet dat niemand minder dan Aristoteles zou gezegd hebben: "Geduld is bitter, maar de vruchten ervan smaken zoet."
Nieuws over MIRA
Nieuwe overeenkomst met de Vlaamse overheid opent nieuwe perspectieven
Volkssterrenwacht MIRA kan voor zijn werking rekenen op financiële steun vanwege de Vlaamse overheid via het Departement Economie, Wetenschap & Innovatie (EWI). Samen met een aantal andere organisaties zijn wij structurele partners die in het Wetenschapsinformatienetwerk (WIN) zitten. Wij zorgen er mee voor wetenschap en technologie toegankelijk te maken voor het grote publiek, en zeker ook voor jongeren. Deze jongeren enthousiast maken en motiveren om te opteren voor een STEM-studierichting is hierbij ook een belangrijke doelstelling.
 
Met het departement EWI wordt er doorgaans voor een periode van vijf jaar een overeenkomst gesloten, waarbij er aan het eind van de termijn een evaluatie komt. Dit gebeurde ook met de overeenkomst 2013-2017.
Zo'n evaluatie is zeker nuttig om te zien of de werking van de partners voldoende afgestemd is op het beleid van de overheid inzake wetenschap en technologie. We zijn immers allen bondgenoten met het oog op de maatschappij van morgen waarin het voor iedereen goed om leven is.
 
Op basis van de voorbije positieve evaluatie kwam er een nieuwe overeenkomst voor de periode 2018-2022, waarbij de steun zodanig werd verhoogd dat het voor MIRA voor de komende periode mogelijk is om een derde vaste medewerker in dienst te nemen.
 
Na enkele interessante sollicitatiegesprekken werd beslist om te kiezen voor kandidaat Mark Van Borm . Mark is 41 jaar (°1976) en studeerde toegepaste computerwetenschappen. Je kan al kort even kennismaken met hem op onze website.
 
 
Wij wensen Mark van harte welkom in de MIRA-familie en rekenen op een boeiende samenwerking!
 
Partnerschap met het Museum voor Natuurwetenschappen
 
MIRA ging een partnerschap aan met het Museum voor Natuurwetenschappen in Brussel opdat leden bij mekaar van een mooi prijsvoordeel zouden kunnen genieten.
Concreet betekent dit dat MIRA-leden op het vertoon van hun lidkaart volgende korting krijgen op de toegangsprijs van het Museum voor Natuurwetenschappen voor jaargang 2018:
 
 
Volwassenen
Kinderen tot 17 jaar
Normaal tarief
€ 7,00 / € 9,50
€ 4,50 / € 7,00
Gereduceerd tarief
€ 6,00 / € 8,00
€ 3,50 / € 5,50
 
Het eerste bedrag slaat op enkel een bezoek aan de vaste collectie, het tweede bedrag slaat op een bezoek aan de vaste collectie + tijdelijke tentoonstellingen.
Let op: per lidkaart kan slechts één persoon van dit voordeel gebruik maken, de familieformule is in dit verband dus niet van toepassing.
Alle contactgegevens van het museum vind je via deze link.
Uit de bibliotheek
  • "Jupiter rediscovered" in Sky&Telescope december 2017, over de ontdekkingen van de Juno-missie
  • "Why has the sun gone quiet" in Astronomy december 2017, over de opmerkelijk beperkte zonneactiviteit van de laatste jaren
  • "Gliese 710 gaat de Oortwolk opschudden" in Zenit januari 2018, over de dichtste nadering van een ster die tot nu toe bekend is, en dit binnen anderhalf miljoen jaar
  • "Cosmic firecrackers" in Astronomy februari 2018, over het mysterie van snelle radio bursts
  • "Cassini unvails Saturn" in Astronomy maart 2018, over de ontdekkingen van de Cassini-missie
  • "NASA lanceert nieuwe planetenjager" in EOS maart 2018, over de opvolger van de Kepler-telescoop
Lidmaatschap en activiteitenkalender 2018
Het nieuwe jaar draait op volle toeren, en hetzelfde geldt uiteraard ook voor onze volkssterrenwacht.
Wil je als lid van alle mogelijke voordelen (blijven) genieten, dan is zeker het moment aangebroken om je ledenbijdrage in orde te maken. In bijlage de uitnodiging tot betaling.
Vanaf dit jaar krijg je trouwens een fraaie lidkaart in kunststof:
Eens je bijdrage betaald is, zorgen we voor een afdruk van je lidkaart. Die houden we bij aan de onthaalbalie tot de volgende publieksactiviteit. Daarna sturen we ze je toe met de post, tenzij je ons vraagt om ze op MIRA bij te houden.
Kijk zeker ook eens op de activiteitenkalender in bijlage, de komende maanden staan er nog een aantal boeiende zaken op het programma.
 
 
Activiteiten
Activiteiten op MIRA
 
Vrijdag 26 januari 2018 - 19.30 uur ► Astroclub met Frank Deboosere “Astronomische terugblik op 2017”

 
Vrijdag 23 februari 2018 - 19.30 uur ► Astroclub met Frank Deboosere “Alles wat je wil weten over het klimaat”

 
Zaterdag 24 februari 2018 - 19 tot 23 uur ► Sterrenkijkdag

 
Zaterdag 3 maart 2018 - 15 uur ► Lezing Claude Doom “Op zoek naar de zwaarste sterren”
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
Zaterdag 10 maart 2018 - 10 tot 17 uur ► Kutterdag

 
 
Vrijdag 30 maart 2018 - 19.30 uur ► Astroclub met Frank Deboosere “De James Webb Space Telescope”

 
Maandag 9 tot vrijdag 13 april 2018 maart  - 19.30 uur ► Jongerencursus voor 9 tot 14-jarigen
Voor de editie in de zomervakantie is er helaas geen plaats meer, maar voor de editie in de paasvakantie zijn er nog heel wat plaatsjes vrij.
 
Activiteiten bij de collega's van de andere Vlaamse Volkssterrenwachten en bij de Vereniging Voor Sterrenkunde
Naast Volkssterrenwacht MIRA in Grimbergen kan je ook steeds terecht bij onze collega's van de andere Vlaamse Volkssterrenwachten: Astrolab Iris in Ieper, Cozmix (Volkssterrenwacht Beisbroek) in Brugge, Volkssterrenwacht Armand Pien in Gent, Volkssterrenwacht Urania in Hove en de Cosmodrome in Genk.
 
Voor meer en up-to-date informatie verwijzen we graag naar de website http://www.volkssterrenwachten.be/.
 

 
 
En je kan zeker ook best af en toe een kijkje nemen op de website van de Vereniging Voor Sterrenkunde (VVS), daar vind je o.a. informatie over een heleboel sterrenkundeclubs, verspreid over heel Vlaanderen, die geregeld met boeiende initiatieven uitpakken.
Artikels
MIRA Ceti sprak met professor Stefaan Poedts over het voorspellen van het ruimteweer en over kernenergie
De Zon op slechts 150 miljoen km van de Aarde maakt het mogelijk dat onze planeet zo'n aangename leefwereld is waar fauna en flora floreren als nooit tevoren. Maar die ster op slechts acht lichtminuten afstand is ook erg dynamisch: voortdurend ontsnappen geladen deeltjes aan het zonsoppervlak, en geregeld komt daar nog een extra stoot hooggeladen deeltjes bij ten gevolge van allerlei elektromagnetische processen in de atmosfeer van de Zon. Dergelijke gebeurtenissen kunnen zware gevolgen hebben voor onze planeet.
MIRA Ceti sprak hierover met professor Stefaan Poedts van de KU Leuven. Hij werkt aan een wiskundig model om de impact van het ruimteweer op de Aarde zo goed mogelijk te kunnen inschatten. En we hebben het ook over kernenergie in verband met de energieproblematiek van onze moderne maatschappij.
Je kan het interview met Stefaan Poedts lezen via deze link op onze website. 
 
 
 
 
 
 
Dynamische studie van zonne-uitbarsting met het EUHFORIA-model
 
The Science House Column: 'Zeg nooit nooit'
In zijn driemaandelijkse column voor MIRA Ceti zorgt Ignaas Declercq voor een originele en spitsvondige kijk op dingen die we vaak denken te weten maar die bij nader inzien toch enige reflectie waard zijn.
 
De nieuwe column laat zien dat boude beweringen over de toekomst, zelfs al komen ze uit het brein van een grote geest, finaal dreigen geloochenstraft te worden. Veel leesplezier!
 
Voor meer artikels kan je terecht bij The Science House Telegraph.
Ken je klassiekers: Olympus Mons
De grootste berg in ons zonnestelsel vind je op de planeet Mars. Het is een grote schildvormige vulkaan, en vergeleken daarmee is zelfs Mount Everest maar een eerder bescheiden bergje.
Lees meer over de gigantische Olympus Mons via deze link op de MIRA-website.
HistoRik over James Cook
In het artikel van Rik Blondeel voor deze editie van onze nieuwsbrief maken we nader kennis met James Cook. Deze Engelse kapitein die leefde in de achttiende eeuw is wereldberoemd omwille van zijn grote ontdekkingstochten in de Stille Oceaan. Tijdens die expedities deed hij allerlei wetenschappelijk onderzoek. Lees er meer over op de MIRA website.
 
De schepping, of hoe cultuur en wetenschap naadloos in mekaar overgaan
Wetenschap en cultuur hand in hand op MIRA dankzij de dubbele verjaardag van onze volkssterrenwacht en het kamerkoor Carmina uit Meise. En ook dank aan Joseph Haydn voor zijn schitterende Die Schöpfung.
Enkele markante feiten uit een halve eeuw sterrenkunde en ruimtevaart: de jaren 2000-2017
Een halve eeuw MIRA staat ook voor heel wat markante feiten in de loop van ruim een halve eeuw sterrenkunde en ruimtevaart. MIRA Ceti geeft in een driedelige reeks een overzicht. Deel 1 handelt over de jaren 1960-1970, deel 2 over de jaren 1980-1990 en deel 3 over de jaren 2000 tot heden.
 
Deel 3 staat intussen ook op onze website te lezen, de auteur van deze artikelen is Emiel Beyens. Let wel, het gaat telkens om een selectie uit zovele ontdekkingen, projecten en realisaties die we de afgelopen decennia mochten meemaken.
 
 
Pluto vóór en na de passage van de Amerikaanse ruimtesonde New Horizons in 2015
Wat is er de komende maanden aan de sterrenhemel te zien?
De voorbije jaren kon je altijd een heel uitgebreide hemelkalender vinden in de gedrukte versie van MIRA Ceti. Zo hebben we een mooi archief opgebouwd in verband met het waarnemen van allerlei deepsky-objecten, inclusief de bijhorende zoekkaartjes. Weldra zullen we dat archief online zetten, zodat de waarnemer het hele jaar door van deze waardevolle informatie gebruik kan maken.
De Zon
 
Datum
Begin astronomische
schemering
Opkomst
Ondergang
Einde astronomische
schemering
Declinatie
01-01-2018
06:44
08:45
16:47
18:49
-22°59'
08-01-2018
06:43
08:44
16:55
18:56
-22°13'
15-01-2018
06:41
08:39
17:05
19:04
-21°05'
22-01-2018
06:36
08:32
17:16
19:13
-19°38'
29-01-2018
06:29
08:24
17:28
19:23
-17°53'
05-02-2018
06:20
08:13
17:41
19:34
-15°53'
12-02-2018
06:10
08:01
17:53
19:45
-13°39'
19-02-2018
05:58
07:48
18:06
19:56
-11°14'
26-02-2018
05:44
07:34
18:18
20:08
-08°40'
05-03-2018
05:29
07:19
18:30
20:20
-06°00'
12-03-2018
05:13
07:04
18:42
20:33
-03°16'
19-03-2018
04:56
06:48
18:54
20:46
-00°30'
26-03-2018
05:38
07:32
20:05
22:00
+02°12'
02-04-2018
05:20
07:17
20:17
22:14
+04°56'
 
De Maan
Datum
Maanfase
02-01-2018
Volle Maan
08-01-2018
Laatste Kwartier
17-01-2018
Nieuwe Maan
24-01-2018
Eerste Kwartier
31-01-2018
Volle Maan
07-02-2018
Laatste Kwartier
15-02-2018
Nieuwe Maan
23-02-2018
Eerste Kwartier
02-03-2018
Volle Maan
09-03-2018
Laatste Kwartier
17-03-2018
Nieuwe Maan
24-03-2018
Eerste Kwartier
31-03-2018
Volle Maan
 
De planeten
 
 
De planeet Mercurius reist razendsnel door de sterrenbeelden Boogschutter, Steenbok, Waterman tot aan de Vissen. Daar maakt de planeet eind maart zijn retrograde lus. Gedurende de eerste helft van januari is Mercurius te zien in de ochtend boven de zuidoostelijke horizon. Er is een samenstand met planeet Saturnus op 13 januari. In de maand februari staat Mercurius te dicht bij de Zon om waargenomen te kunnen worden, maar tegen half maart staat deze snel bewegende planeet in haar grootste oostelijke elongatie en is dus ’s avonds in het westen te zien in de week voordien en nadien.
De planeet Venus reist net zoals Mercurius in de loop van de maanden januari tot maart door de sterrenbeelden Boogschutter, Steenbok, Waterman en vissen. In de maanden januari en februari staat Venus dicht bij de Zon en is dus onzichtbaar, maar vanaf maart wordt deze planeet steeds beter zichtbaar in het westen, na zonsondergang.
De planeet Mars maakt in de maanden januari, februari en maart een tocht door de sterrenbeelden Weegschaal, Schorpioen, Slangendrager en Boogschutter. Mars is nog steeds een ochtendlijke verschijning en is tot eind april te zien boven de zuidoostelijke horizon. Op 7 januari staan Mars en Jupiter in conjunctie. Interessant is zeker ook de passage van Mars langs de rode superreus Antares. En aangezien Mars steeds dichterbij komt, wordt de planeet ook steeds helderder.
De planeet Jupiter bevindt zich in het sterrenbeeld Weegschaal en zal daar pas tegen eind oktober voorbij zijn. Deze schitterende planeet is tot eind maart een zeer helder lichtpunt boven de zuidoostelijke horizon. Op 7 januari is er de conjunctie met Mars. De planeet verschijnt iedere dag een beetje vroeger boven de horizon, tegen eind maart is dat omstreeks middernacht. 
De planeet Saturnus staat in de Boogschutter, op 21 december is er de conjunctie met de Zon, en bijgevolg is de planeet de weken nadien onzichtbaar. Maar geleidelijk wordt Saturnus terug zichtbaar in de ochtend boven de zuidoostelijke horizon. Op 13 januari is er een conjunctie met Mercurius.
De planeet Uranus blijft tijdens de maanden januari tot maart in het sterrenbeeld Vissen staan. De planeet is te zien vanaf het donker wordt, maar tegen eind maart komt de Zon dicht in de buurt en verdwijnt de planeet in de zonnegloed. Misschien lukt het toch wel om op 28 maart in de beginnende schemering de conjunctie met Venus te zien.
De planeet Neptunus staat in het sterrenbeeld Waterman. Eind januari is Neptunus nog enkele uren na zonsondergang laag boven de westelijke horizon te zien, maar dan schuift de Zon voorbij, op 5 maart is er conjunctie, en pas tegen april kan je eventueel laag in het oosten in de ochtendschemering proberen Neptunus terug te ontwaren.
Meteoren
Qua meteorenzwermen zijn de drie eerste maanden van het jaar een rustige periode.
De belangrijkste zwerm is die van de Boötiden (ook Quadrantiden genoemd). Hij is actief van 28 december tot 12 januari met de piek op 3 januari.
Op dat moment kan onder ideale omstandigheden de frequentie oplopen tot maar liefst 100 meteoren per uur.
 
Via de website van de International Meteor Organization kan je een overzichts-pdf binnenhalen.
Enkele astrofoto's van onze leden
De voorbije maanden mochten we een hele collectie astrobeelden zien passeren die door onze leden werden gemaakt. Weeral prachtige foto's om duimen en vingers van af te likken!
Hier enkele sterke staaltjes van hun kunde...
 
Janos Barabas, NGC2174-2175, IC443, SH2-247 - 12/02/2018
 
 
Bart Declercq, Dwergplaneet Ceres als een schijfje - 30/01/2018
 
 
Jean-Pierre Jacquet, Stersporen rondom de noordelijke hemelpool - September 2017
 
 
Muriel Wetz, Tekening van de zonneschijf met vlekken en protuberans - 13/022018
 
 
Bart Delsaert, NGC2264 - November 2017 - februari 2018
 
 
Bart Declercq, Sinus Iridium op de Maan - 29/01/2018
 
 
Volkssterrenwacht Mira opereert met de actieve steun van de Vlaamse minister van Economie, Ondernemen, Wetenschap, Innovatie en Buitenlandse Handel, in overleg met de minister van Werk, Onderwijs en Vorming.
Dit initiatief kadert binnen het Actieplan Wetenschapsinformatie en Innovatie van de Vlaamse Gemeenschap.