De wereld van de toorts

In de ecologie bestudeer je samenhangende biologische systemen. Dat kan gaan over landschappen en oceanen, maar ook over de invloed van uitwerpselen in een weilandje, het droogvallen van een vennetje of het mos dat op de rubbers van mijn auto is gaan groeien. Ik moet toegeven dat de ecologie af en toe gekaapt wordt door de economie. Zo zijn er mensen bij Economische Zaken die menen dat je prima kunt spreken van industriële ecosystemen en daar dan onderzoeks- en innovatie-ecosystemen in kunt ontwaren. Nou kijk ik graag over (mijn) vakgrenzen, maar zonder begrip van het taaluniversum van de ecologie, is het best kort door de bocht om de ecologie als metafoor voor de bedrijfswereld te gebruiken.

Dit verhaal gaat over de leefwereld op een toorts, een tuinplant van de familie ’Verbascum.’ Die familie valt uiteen in verwanten met voorname namen als kandelaartoorts, konings- en keizerskaars, maar ook minder hoogdravende benamingen als mottenkruid en stalkaars. In onze tuin staat een gekweekte soort, waarvan je dan niet makkelijk meer kunt achterhalen waar het een afstammeling van is. Ik vermoed het mottenkruid, maar wellicht stond ik vanochtend in de schaduw van een nazaat van de koningskaars.

Afijn, op die toorts zijn nu rupsen aangetroffen. Prachtige diertjes, wit met geel-zwarte vlekken in een weergaloos patroon. Een lust voor het oog als je even afziet van de vraatzucht van de vlinderfamilie, waarvan de plant in ver/afwachting is van nog eens tientallen soortgenoten. De rups zal zich, mits niet voortijdig verorberd, ontwikkelen tot een kuifvlinder. Veel fantasie is er niet nodig om je een prachtige kuif voor te stellen. De naam doet vermoeden dat het een opmerkelijk type is, zoals kuifeend, kuifhoen of Kuifje. Maar waarschijnlijk gaat de kuifvlinder niet zo opvallen als zijn nog niet ontpopte voorganger. Want het is een prachtige, maar onopvallende bruinige nachtvlinder, ofwel een mot.

Een wereldreiziger zoals Kuifje is de kuifvlinder hoogstwaarschijnlijk niet, al is het ook een raadsel hoe hij steeds weer ergens een toorts weet te vinden. Want het fouraargeergebied van deze rups bestaat uitsluitend uit toortsen. Dat heet in vaktermen dan de waardplant, maar de gastheer heeft bar weinig te zeggen in dit ecosysteem. Die toorts van ons is inmiddels van een statige plant van bijna een meter hoog met prachtige fluweelachtige bladeren verworden tot een gatenplant vol eitjes en rupsen. Dit is de wereld van de waardplant en zijn gasten, een ecosysteem dat zonder enig vermoeden van de rupsen op instorten staat.

Zoals de plant zich nu aan mij voordoet, moet die zich erbij neerleggen dat er dit jaar geen bloemen zullen verschijnen. Erger, hij mag hopen dat hij volgend jaar opnieuw opkomt uit de wortels. Voor de toorts én de kuifvlinder geldt alleen nog ondergronds een houvast. De rups van de kuifvlinder kan voor zover ik kan nagaan nergens anders aarden. Er staat een tuin vol lekkers, maar dat blijft verborgen; voor de rupsen van de kuifvlinder telt alleen de wereld van de toorts. Dit ecosysteem lijkt beperkt, de grenzen bepaald. De rupsen komen uit het ei, beginnen te eten en als het op is, zal geen van hen een poging wagen een andere plant als voedingsbron te kiezen. Zelfs een toorts die een meter verderop staat blijft onontdekt - tot nu toe. Die selectiviteit van de kuifvlinder noem je dan waarschijnlijk evolutie of gedragsbiologie.
Als ik dan toch even leentjebuur ga spelen, zou de keuze voor een nieuwe waardplant een innovatie van formaat zijn!