Klik hier om deze email in uw browser te lezen   

  

VALNIeuwsbrief        november 2016 

 
  Woordje van de voorzitter
Eind december 2016 rondt het Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen (EVV) een beheerovereenkomst af met het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid. De afgelopen vijf jaar werd door het EVV en haar partners sterk geïnvesteerd in het uitwerken van allerhande methodologieën voor het sensibiliseren rond en het implementeren van val- en fractuurpreventie in Vlaanderen. Zo is de Week van de Valpreventie, met enthousiaste inzet van al onze EVV-partners, mantelzorgers, zorgverleners, ouderen, gemeenten, lokale besturen … een groot succes en vaste waarde geworden in het Vlaamse landschap. De andere succesvolle projecten en initiatieven van het EVV – te veel om op te sommen - kan u bekijken in onze jaarrapporten.
 
Als voorzitter van het EVV wens ik iedereen die van ver of dichtbij hieraan heeft meegewerkt van ganser harte te danken! Zonder ieders inzet hadden wij dit nooit kunnen realiseren. Ondertussen heeft het EVV zich opnieuw kandidaat gesteld voor een nieuwe beheersovereenkomst met het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid (periode 2017-2021). In juli werd hiervoor een finaal voorstel vanuit het EVV bij het Vlaams Agentschap ingediend. We wachten in volle spanning op het antwoord van de Vlaamse Overheid en hopen - opnieuw in vereende krachten met al onze partners - de lopende projecten te kunnen verderzetten en nieuwe initiatieven op te starten. Wij kijken alvast uit naar een boeiende samenwerking!
 
prof. dr. Koen Milisen,voorzitter EVV
 
mede namens het EVV-team
Eddy, Ellen, Deborah, Elise, Joris en Greet
   Activiteiten
Update
‘Valpreventie bij thuiswonende ouderen: Praktijkrichtlijn voor Vlaanderen’
 
De praktijkrichtlijn ‘Valpreventie bij thuiswonende ouderen: Praktijkrichtlijn voor Vlaanderen’ werd in 2010 door het EVV uitgegeven. Gezien het EVV met deze praktijkrichtlijn een overzicht wenst te bieden van de best beschikbare RECENTE wetenschappelijke evidentie, is het dus hoog tijd voor een update!
 
Het EVV hanteert hiervoor de format van de Werkgroep Ontwikkeling Richtlijnen Eerste Lijn (EBMPracticeNet.be). Vanuit de EVV-partners werd een multidisciplinaire werkgroep opgestart, die antwoorden formuleert op 8 klinische, valgerelateerde vragen. Via een systematische zoektocht in verscheidene databases en wetenschappelijke websites, werd evidentie tussen 2010-2015 opgespoord. Na kritische beoordeling van de weerhouden literatuur, worden momenteel aanbevelingen geformuleerd en voorzien van praktische toelichting en advies naar implementatie in de Vlaamse thuisgezondheidszorg. In een laatste fase zal de geupdate praktijkrichtlijn voorgelegd worden aan verschillende stakeholders ter peer review. Na finaal nazicht door de multidisciplinaire werkgroep, wordt de geupdate praktijkrichtlijn voorgelegd ter validatie bij CEBAM.
 
De geactualiseerde praktijkrichtlijn zal in 2017 door het EVV gedissemineerd en geïmplementeerd worden in Vlaanderen. We houden u op de hoogte!
 
 
 
Praktijkrichtlijn valpreventie thuissetting (Milisen et al., 2010)
 
 
Valrisicofactoren thuissetting
 
Pilootproject
'Implementatie van valpreventie in Vlaamse woonzorgcentra'
 
Effectieve valpreventiemaatregelen vallen of staan met een goede implementatie. De implementatie van valpreventiemaatregelen in de praktijk verloopt vaak moeizaam. Sensibilisatie alleen is onvoldoende om veranderingsprocessen rond valpreventie teweeg te brengen. Om de Vlaamse woonzorgcentra te kunnen ondersteunen bij de implementatie van deze valpreventiemaatregelen dienen de lokale noden, en belemmerende en bevorderende factoren rond implementatie van valpreventie te worden aangepakt.
 
Daarom is het EVV, in samenwerking met verschillende woonzorgcentra gestart met een pilootproject 'Implementatie van valpreventie in woonzorgcentra'. Het doel van dit project is het evalueren van de implementatie van de praktijkrichtlijn ‘Valpreventie in woonzorgcentra: praktijkrichtlijn voor Vlaanderen’ in woonzorgcentra.
 
Het pilootproject wordt uitgevoerd in zes woonzorgcentra, waarvan drie in de regio Limburg, twee in de regio Antwerpen en één in de regio Vlaams-Brabant. De woonzorgcentra werden gerekruteerd via de partners van het EVV. De voorziene opvolgperiode per deelnemend woonzorgcentrum betreft één jaar. Momenteel wordt in elk woonzorgcentrum het huidige valpreventiebeleid geëvalueerd, doelstellingen vooropgesteld en een actieplan ontwikkeld om deze doelstellingen te bereiken. Op basis van de ervaringen uit dit pilootproject zal een strategie ontwikkeld worden voor de verdere implementatie van valpreventie in andere woonzorgcentra.
 
   Week van de Valpreventie 2016
Week van de Valpreventie 2016
 
Week van de Valpreventie 2016
 
Award Week van de Valpreventie 2016
Uitreiking award Week van de Valpreventie 2016
 
Week van de Valpreventie 2016
 
 Week van de Valpreventie 2016
 18-24 april
 
Van 18 t.e.m. 24 april 2016 vond de 5de editie van de Week van de Valpreventie plaats. De slogan 'Van slaappillen kan je vallen. Praat erover met je arts of apotheker’ vestigde de aandacht op het veelvuldig en langdurige gebruik van slaapmedicatie bij ouderen. Het geleidelijk afbouwen van slaapmedicatie bij ouderen kan het aantal valpartijen drastisch verminderen!
 
Alle verenigingen, organisaties, intermediairen, woonzorgcentra, gezondheids- en welzijnswerkers en iedereen die in contact komt met 65-plussers, werd opgeroepen om valpreventie-activiteiten te organiseren. Met 950 organisaties die deelnamen, was de Week van de Valpreventie 2016 een groot succes! Een welgemeende dank voor jullie enthousiasme en alle geleverde inspanningen!
 

Uitreiking award Week van de Valpreventie 2016
 
De winnaar van de Award 'Week van de Valpreventie 2016' is bekend! Massaal werd er deelgenomen, met maar liefst 138 inzendingen uit verschillende settings (woonzorgcentra, thuissetting, ziekenhuizen en andere). Dit toont aan dat veel organisaties in Vlaanderen werken rond valpreventie. Toch kan er maar één winnaar zijn. Na rijp beraad werd gekozen voor de organisatie die op een veelzijdige manier valpreventie in de kijker zet en voldeed aan alle vooropgestelde criteria: extra aandacht voor moeilijk te bereiken senioren, samenwerking tussen verschillende actoren en een gemeentelijk project. We zijn blij het gezamenlijk project van Armonea WZC Binnenhof, Dienstverlenings-centrum ‘t Zwart Goor, Femma Merksplas, Logo Kempen, Penitentiaire Inrichting Merksplas & De Rode Antraciet vzw, Sociaal Huis Merksplas, Werkgroep Seniorensport Merksplas en Widar als winnaar van de 'Award Week van de Valpreventie 2016' te kunnen uitroepen. Zij boden tijdens de WvdV 2016 op verschillende locaties gevarieerde activiteiten aan en dit over sectoren en settings heen. Dit bereik creëerden ze dankzij hun knappe samenwerking. Tijdens de Week van de Valpreventie was er in Merksplas voor ieder wat wils, thuis, in de instelling voor personen met een handicap, in de strafinrichting, in woonzorgcentra, met beweging indoor en outdoor, met concrete tips op een ludieke manier gebracht en met een voorstelling rond medicatie en vallen. Van harte proficiat! Jullie winnen 250 euro, te investeren in valpreventie.
 
Ook aan alle overige organisaties onze welgemeende dank voor de geleverde inspanningen! Het grote aantal inzendingen en de tal van originele ideeën toont aan dat veel organisaties in Vlaanderen werken rond valpreventie. We geven via onze website dan ook graag ter inspiratie een selectie uit de vele inzendingen. Doe vooral zo verder en wie weet sleept u volgend jaar de Award in de wacht!
Onderzoek
Pijn en het risico op vallen bij thuiswonende ouderen:
een systematische review en meta-analyse
 
 
Een essentiële component van valpreventie is het identificeren van belangrijke factoren die het risico op een val verhogen. Het soms beperkte effect van valpreventie interventies zou bijvoorbeeld kunnen worden verklaard door het niet includeren van tot op heden ongekende, maar belangrijke risicofactoren. Hoewel pijn geassocieerd is met een verminderde mobiliteit, een verslechterd gangpatroon en evenwichtsstoornissen en het aanwezig is bij 76% van de thuiswonende ouderen, krijgt deze potentieel belangrijke valrisicofactor weinig aandacht. Stubbs en collega’s onderzochten in hun meta-analyse of er een relatie is tussen de aanwezigheid van pijn en het valrisico bij thuiswonende ouderen.
 
Aan de hand van een systematische zoektocht doorheen de wetenschappelijke literatuur (Cochrane Library, CINAHL, EBSCO, EMBASE, Pubmed, PsycINFO en sneeuwbalmethode) werden 21 niet-gerandomiseerde gecontroleerde studies (14 cohorts en 7 case-studies) weerhouden. De auteurs vergeleken op basis van een meta-analyse met gegevens van 17926 thuiswonende ouderen het aantal valincidenten zowel globaal (pijn versus geen pijn) als specifiek per type pijn. Ouderen met pijn hadden 56% meer kans op een valincident dan ouderen zonder pijn. Verdere analyses associeerden zowel acute pijn, chronische pijn alsook pijn aan de voeten met een stijging van het valrisico (zie tabel).
 
Pijncategorie
Aantal studies
(aantal deelnemers)
Procentuele toename in kans op een val (odds ratio)
95% betrouwbaarheids- interval
acute pijn (< 3 maanden)
9 (5435)
61% (1.61)
1.39-1.87
chronische pijn
(> 3 maanden)
3 (5367)
80% (1.80)
1.56-2.09
pijn aan de voeten
3 (691)
138% (2.38)
1.62-3.48
 
Stubbs en collega’s concluderen dat zorgverleners best op regelmatige wijze pijn bij oudere personen zouden bevragen, met bijzondere aandacht voor pijn aan de voeten en chronische pijn in het algemeen. Een adequate pijnbehandeling vormt dan een belangrijk onderdeel van de revalidatie of het herstel van oudere personen en zou het valrisico kunnen reduceren. Zo benadrukt de sterke associatie tussen pijn aan de voeten en valincidenten bijvoorbeeld het belang van podologen binnen een multidisciplinair valpreventieteam. Eerder onderzoek heeft aangetoond dat interventie door een podoloog bij pijn aan de voeten kan resulteren in een vermindering van het aantal vallen die vergelijkbaar is met het effect van een interventie zoals tai chi. Verder onderzoek naar het effect van een adequate pijnbevraging en –behandeling bij thuiswonende ouderen op het valrisico lijkt aangewezen.
 
In woord & beeld

Voor wie het nog niet gezien heeft: 

ons nieuw sensibilisatiefilmpje

Sensibilisatiefilmpje slaapmedicatie - valpreventie


Vliegende Reporter

Tijdens de Week van de Valpreventie 2016 doorkruiste onze Vliegende Reporter, Lieve Demeester, gans Vlaanderen. Hieronder vindt u een overzicht van de initiatieven die zij bezocht heeft. Op onze website kan u haar uitgebreide verslagen lezen.

Voorstelling Kris Baert: 'Hoe slapen weer een zaligheid werd' te Merksplas

Zit-o-meter WZC Wissekerke te Kruibeke: 'Al gehoord van de zit-o-meter en rollatorroutes?'

Fietsmarathon WZC Booghuys te Leuven: 'De spreuken vallen hier uit de lucht.'

Voorstelling Kris Baert Zit-o-meter WZC Wissekerke te Kruibeke Fietsmarathon WZC Booghuys te Leuven

Infomarkt WZC Maria Rustoord te Ingelmunster: 'Op de rolstoelfiets naar Gdansk.'

Kunstproject Sint-Trudo ziekenhuis te Sint-truiden: 'Mijn rollator is mijn porsche.'

Patiëntenveiligheidskamer AZ Lokeren: 'Zoek de vaut!'
Infomarkt WZC Maria Rustoord te Ingelmunster Kunstproject Sint-Trudo ziekenhuis te Sint-truiden Patiëntenveiligheidskamer AZ Lokeren

Sportdag WZC Ten Kerselaer en LDC De Pit te Heist-op-den-Berg: 'Ik koos voor een bijzondere sportdag.'

Vorming Valpreventie en gym, WZC Pagode te Neder-Over-Heembeek: 'Elke dag gym.'

Vechttechnieken Revalidatieziekenhuis Inkendaal: 'Weer weten hoe lang je arm is.'

Sportdag WZC Ten Kerselaer en LDC De Pit te Heist-op-den-Berg Vorming Valpreventie en gym, WZC Pagode te Neder-Over-Heembeek Vechttechnieken Revalidatieziekenhuis Inkendaal
Het EVV weet raad
Vanaf wanneer spreken we van polyfarmacie i.k.v. valproblematiek?
 
In de literatuur wordt meestal gesproken van polyfarmacie bij inname van 4 à 5 geneesmiddelen. Voor valproblematiek zal in de praktijk echter niet zozeer het aantal geneesmiddelen, maar vooral het soort medicatie een belangrijke rol spelen. Zo kan de inname van één risicovol geneesmiddel het risico op een val al verhogen.
 
Hierbij vormen benzodiazepines/Z-producten, antidepressiva en antipsychotica de grote klassen van risicovolle medicatie. Voor antihypertensiva vormen de nevenwerkingen, zoals duizeligheid, syncope en orthostatische hypotensie, risicofactoren voor vallen. Hoewel er reeds heel wat literatuur over verschenen is, zijn de resultaten over de rol van antihypertensiva binnen valproblematiek niet eenduidig. Uiteraard kunnen, in een individuele situatie, andere geneesmiddelen (bv. bepaalde analgetica o.w.v. het sedatief effect) het valrisico verhogen. Wanneer de oudere een verhoogd risico op vallen heeft, kan op basis van een evaluatie van de medicatielijst besloten worden om bepaalde geneesmiddelen te stoppen of af te bouwen. In het geval van psychofarmaca betreft dit dikwijls een complex afbouwproces, waarbij multidisciplinaire betrokkenheid van belang is. Een goed geïnformeerde en gesensibiliseerde patiënt speelt eveneens een cruciale rol. Als praktische ondersteuning voor het rationaliseren en afbouwen/stoppen van psychofarmaca in het kader van valproblematiek heeft het EVV algoritmes uitgewerkt die kunnen worden geraadpleegd op onze website (klik onder ‘materialen’ op ‘Algoritmes medicatie’).
 
Tip: surf naar www.valpreventie.be voor andere veelgestelde vragen
Varia
Interview met huisarts en apotheker uit Beringen over MFO Valpreventie & Medicatie
 
artikel 'Beleidsaanbevelingen omtrent de implementatie van val- en fractuurpreventie bij thuiswonende ouderen'
 
Artikel Loopbandtraining met virtual reality doet ouderen minder vallen
 
praktijkrichtlijn ‘Streven
naar een fixatiearme thuiszorg’
 
Vormingsaanbod ouderen
 
  • Interview met een huisarts en een apotheker uit Beringen over het MFO (Medisch Farmaceutisch Overleg) pakket 'valpreventie & medicatie': "Niet zo moeilijk als we dachten": Lees hier het interview van Logo Limburg met apotheker Barbara Verbeeck en dokter Elie Balligand uit Beringen over het eerste Limburgse medisch-farmaceutisch overleg valpreventie en medicatie. De apotheker vond het hoog tijd om de lokale artsen en apothekers nog eens te verzamelen, de dokter is thuis in het thema en het EVV heeft een kant-en-klaar MFO-pakket uitgewerkt. De mix van deze ingrediënten was de basis voor een geslaagd MFO, met concrete afspraken als gevolg.
  • Nieuwe publicaties:
  • De nieuwe praktijkrichtlijnStreven  naar een fixatiearme thuiszorgverduidelijkt het concept, de impact, de gevolgen en de ethische en juridische aspecten van fysieke fixatie in de thuiszorg. Daarnaast wil de richtlijn zorgverleners van de eerste lijn ondersteunen bij het beslissingsproces en het verantwoord gebruik van fysieke fixatie. Ook alternatieve maatregelen komen aan bod. Vrijheidsbeperkende maatregelen vormen een complex probleem in de gezondheidszorg. De ernstige negatieve gevolgen voor de patiënt, de familie en de zorgverleners zijn evident. En toch worden deze maatregelen nog te vaak onterecht toegepast, niet in het minst in het kader van valproblematiek. Met de stijgende vraag naar thuiszorg, zal ook de vraag naar vrijheidsbeperkende maatregelen toenemen. Die evolutie zet de ethische en juridische vragen op scherp. Het is dan ook hoog tijd voor een praktijkrichtlijn over het gebruik van fysieke fixatie in de thuiszorg, die zorgverleners en stakeholders sensibiliseert om deze maatregelen zo veel mogelijk te mijden en enkel als laatste redmiddel in te schakelen. Deze praktijkrichtlijn is richtinggevend en is bedoeld om de kwaliteit van de zorg te optimaliseren in situaties waarbij fysieke fixatie wordt toegepast of overwogen. Dit boek richt zich tot thuisverpleegkundigen, huisartsen en andere professionele thuiszorgactoren, zoals ergotherapeuten, kinesistherapeuten, zorgkundigen en opvoeders.
  • Vormingsaanbod:
    • Vorming ouderen en mantelzorgers: Deze 2 uur durende vorming richt zich op ouderen en mantelzorgers en wordt gegeven door een lesgever valpreventie opgeleid vanuit het EVV. De vorming behandelt de valproblematiek en de belangrijkste risicofactoren van vallen. Er worden tips meegegeven om het eigen valrisico te verkleinen. De vorming kan worden aangevraagd bij het Logo uit uw regio (minimum 6 weken op voorhand), kostprijs bedraagt €100 per voordracht (exclusief vervoerskosten: €0,3412/km)
    • Vorming huisartsen: via het LOK-pakket wordt toegelicht hoe de huisarts aan de slag kan met de praktijkinstrumenten val- en fractuurpreventie, ontwikkeld door Domus Medica en het EVV. Een spreker komt naar de LOK of kring op verzoek, en kan worden aangevraagd via Domus Medica.
Agenda
 
  Contact
 
 
2016 ● Volume 5, editie 1 ● Expertisecentrum Val- en fractuurpreventie Vlaanderen
 Stuur deze email door naar een vriend