Augustus 2011 no. 7 
 
WAT IS NIEUW OP DE SITE?
 
De afgelopen periode zijn de volgende artikelen aan de site toegevoegd:
 
Artikelen:
 
- Glaspioniers van Nieuw-Buinen en Stadskanaal [link]
- Begraafplaatsstatistieken [link]
- Het graf van Han van Meegeren [link]
- [Recensie] 'Grafstenen krijgen een gezicht' [link
 
 
Hulp Gezocht...
 
Weet u het antwoord op deze vragen? Laat het ons weten!
 
- Wat is de herkomst van de aanhef 'Rustplaats van...'
- Wat is de herkomst van 'hellende' kruisen? [link]
 
BINNENKORT...
 
Wat kunt u de komende tijd verwachten aan artikelen op de website?
 
- Recensie 'Grafstenen krijgen een gezicht'
- Statistieken
- Joodse begraafplaats te Tacozijl
- Mausoleum Coopersburg Akkrum
- Het graf van Marinus van der Lubbe
- Het ruinekerkhof te Bergen
 
 
Twitter 
 
 
Lezers
 
De nieuwsbrief telt momenteel 612 abonnees
 
Nieuwsbrief Stichting Dodenakkers.nl
In deze nieuwsbrief:
 
- Donateursbijeenkomst Leeuwarden
- De dood in beeld - Bergen op Zoom
- 'De toegang tot de dood' - Tilburg
- Wat cijfertjes over juli...
- Fotowedstrijd 'Nederlandsche Dodenakkers'
- Statistieken begraafplaatsen in Noord-Brabant
- 'Als bloemen bij het graf' - Emden (Ostfriesland, Dui)
- Termen en Begrippen: Grafheuvels
 
en verder 'Wat is nieuw op de site?' 'Hulp Gezocht' en 'Binnenkort...' 
 
 
Donateursbijeenkomst
 
De gemeente Leeuwarden heeft in mei 2010 het startsein gegeven voor een grootscheepse restauratie van grafmonumenten en hekwerken op de Stadsbegraafplaats aan de Spanjaardslaan te Leeuwarden. Dit najaar is het grootste werk afgerond en willen de betrokken partijen een exclusieve groep mensen uitnodigen voor een beschouwing van het werk dat gedaan is.
 
De betrokken partijen zijn: Steenhouwerij Zederik (aan-nemer), Stichting Dodenakkers.nl (uitdragen van kennis over funerair erfgoed), De Boer Restauratieadvies (projectleiding), Bureau Funeraire Adviezen (advisering en documentatie).
 
Gezamenlijk organiseren deze partijen op vrijdag 2 september een middag waarbij de organisatoren hun achterban en andere betrokkenen de restauratie presenteren.
 
Het programma ziet er globaal als volgt uit:
 
13.30 uur    eerste ontvangst
14.00 uur   welkomstwoord door Anske de Boer (projectleiding) met ondermeer voorstellen van programma en betrokkenen
 
14.05 uur   inleiding door René ten Dam  over het belang van funerair erfgoed (Stichting Dodenakkers.nl)
14.15 uur  korte presentatie over uitgangspunten van de restauratie en hoe verder door Leon Bok (Bureau Funeraire Adviezen)
14.25 uur    Belang van de restauratie en de wijze waarop dit gedaan is door Hendrik Tolboom (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)
14.30 uur  Uitleg door medewerkers van Zederik over de werkzaamheden
 
15.00 uur   Excursies over de begraafplaats naar keuze
16.00 uur  Gelegenheid tot vragen stellen onder het genot van een hapje en drankje
17.00 uur   Sluiting
 
Deze middag is uitsluitend voor genodigden. Wilt u als donateur deelnemen aan deze middag, meldt u zich dan zo spoedig mogelijk aan via leonbok@dodenakkers.nl. Aanmelding uiterlijk 28 augustus.

Ben u geen donateur, dan is kunt u op latere datum de openbare bijeenkomst bijwonen die de gemeente Leeuwarden zal organiseren ter gelegenheid van de restauratie.
 
 
De dood in beeld
Canadian War Cemetery in Bergen op Zoom
 
door René ten Dam
 
Op verschillende begraafplaatsen aan de grens en in Limburg liggen de soldaten begraven die sneuvelden in nazi-Duitsland. Zij kregen een laatste rustplaats in Nederland. Maar ook aan de andere kant van Nederland zijn oorlogsbegraafplaatsen te vinden. Bijvoorbeeld in Bergen op Zoom, daar liggen twee oorlogsbegraafplaatsen naast elkaar, slechts gescheiden door een smal bosperceel. Aan de ene kant ligt het Canadese Ereveld, één van de drie Canadese erevelden in Nederland. En aan de andere kant ligt het Britse Ereveld. Op beide begraafplaatsen liggen voornamelijk soldaten die het leven verloren tijdens de bevrijding van Antwerpen en de strijd om de riviermond van de Schelde. De meeste soldaten dienden in de 2nd Canadian Infantry Division, met ondersteuning van de 4th Canadian Armoured Division
 
 
 Canadian War Cemetery Bergen op Zoom
 
De prentbriefkaart toont de Canadese begraafplaats niet lang na de oorlog. Aan de rechterzijde zijn duidelijk een aantal verse graven te zien, als mede een aantal lege plekken.
Tegenwoordig rusten er meer dan 1100 doden, waaronder 968 Canadezen, op dit ereveld.
Het houten gebouwtje is intussen vervangen door een tweetal kleine open paviljoen gebouwen met daartussen een altaar met de tekst 'Their Name Liveth For Evermore'.
 
Meer historische prentbriefkaarten in de beeldbank.
Meer over de oorlogsbegraafplaatsen in Bergen op Zoom hier.
 
 
 'De toegang tot de dood'
 
Tilburg - Het Goirke

door Leon Bok
 
Hekwerken van wat oudere katholieke begraafplaatsen, vooral in Noord-Brabant, zijn rijk aan ornamenten en verwijzingen naar geloof of dood. Zeer bekend is het hek bij de Tilburgse begraafplaats Binnenstad. Rijk voorzien van gietijzeren heiligenbeelden is het een opvallend hekwerk met een dito entree. Maar niet ver van deze begraafplaats ligt een kerkhof met een nagenoeg identiek hekwerk en ook met heiligenbeelden. Dit kerkhof bij de Dionysiuskerk van het Goirke ligt wat meer verscholen, maar het toegangshek komt sterker naar voren dan het eerder genoemde voorbeeld. Beide hekwerken zijn niet voor niets rijksmonument.
 
Hekwerk begraafplaats Tilburg
 
Bij het Dionysiuskerkhof staat het hekwerk langs de Goirkestraat over een afstand van bijna 34 meter. Naar de kerk toe is ook nog een hekwerk van zo’n 10 meter met daarin een enkel toegangshek. Het geheel staat op een schansmuur met hardstenen afdekking. Langs de straat staan op de hoeken bakstenen pilasters en meer naar het midden nog eens twee soortgelijke pilasters die een groot dubbel toegangshek bevatten. Het dubbele toegangshek is qua spijlen en afwerking gelijk aan het overige hekwerk. Maar er zijn hier andere accenten gelegd zodat het hek duidelijk opvalt tussen het geheel. In de hekdelen is namelijk een vanaf de zijde omhoog lopende boog opgenomen die de driedimensionale werking van de toegang versterkt. Dit effect is niet aanwezig bij het andere begraafplaatshek. Centraal is op het hekwerk een kruis aangebracht.
 
Tussen de pilasters die het toegangshek dragen en de hoekpilasters is over de gehele lengte een smeedijzeren hekwerk aangebracht met gietijzeren Neogotische pilasters met pinakelbekroning. Op de pilasters staan vier gietijzeren beelden. Op de buitenste pilasters staan een beeld van Johannes de Doper en St. Jozef. Op de middelste twee pilasters, waaraan de toegangshekken hangen, staan apocalyptische engelen. De engelen met bazuin vormen als het ware de begeleiding naar de rustplaats. Het giet- en smeedijzerwerk werd in 1903 vervaardigd door de Tilburgse IJzergieterij van Van der Schoot. De naam van de gieterij is duidelijk opgenomen op de voet van de beelden.
 
Het hekwerk past prima in de lintbebouwing langs de Goirkestraat, waar ook de kerk onderdeel van uitmaakt. Deze samenhang met kerkgebouw geeft dit hekwerk een geheel andere voorkomen dan het eerder genoemde hek, maar beide bedienen zich van dezelfde vormentaal. Een vormentaal die menigmaal toegepast is bij soortgelijke begraafplaatsen of kerkhoven.
 
 
 
Wat cijfertjes over juni...
De 10 meest gelezen artikelen in juni
 
 
Fotowedstrijd
'Nederlandsche dodenakkers'
Ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van de website Dodenakkers.nl organiseert Stichting Dodenakkers.nl een fotowedstrijd met als thema 'Nederlandsche dodenakkers'. Het onderwerp van de foto moet zijn een (onderdeel van een) (oorlogs)begraafplaats of kerkhof in Nederland of een Nederlandse begraafplaats in het buitenland. Wat maakt de begraafplaats of het kerkhof nu zo bijzonder? Wat zijn de typisch Nederlandse karakteristieken? De fotografen worden verder vrijgelaten in hun interpretatie. Desgewenst kunnen deelnemers een korte motivatie meesturen.
De fraaiste foto's zullen worden opgenomen in een in beperkte oplage te verschijnen fotoboek. De drie winnaars ontvangen elk een exemplaar van het boek. Hun foto's zullen gepubliceerd worden op de website. De winnende foto zal tevens verschijnen als prentbriefkaart.
 
Klik hier voor het wedstrijdreglement.
 
N.B. inzenden kan tot 31 augustus 2011!
Klik hier voor de laatste inzendingen.
 
 
Begraafplaatsen in Noord-Brabant
De provincie Noord-Brabant heeft veruit de meeste begraafplaatsen in Nederland. De provincie behoort met zijn oppervlak en aantal bewoners tot de top drie en dat zien we dus ook terug in het aantal begraafplaatsen. Noord-Brabant komt tot een totaal van 647 begraafplaatsen, maar liefst 15% van het totaal aantal begraafplaatsen in Nederland. Van de 647 begraafplaatsen is slechts een kleine 16% (101) in handen van een gemeente. Dit percentage ligt ver onder het landelijk gemiddelde dat op iets meer dan 34% ligt. Zoals uit onderstaande taartdiagram snel duidelijk wordt zijn de meeste begraafplaatsen in Noord-Brabant van Rooms-katholieke signatuur. Meer dan 60% betreft een katholieke begraafplaats (waaronder bijna de helft van alle kloosterbegraafplaatsen in Nederland). Alleen in Limburg ligt het percentage katholieke begraafplaatsen nog hoger, terwijl dat voor heel Nederland gemiddeld op iets minder dan 30% ligt.
 
De verdeling naar aard/gezindte kan als volgt worden weergegeven:
 
Begraafplaatsen in Noord-Brabant

Met het aantal joodse begraafplaatsen staat Noord-Brabant op de zesde plaats. Er zijn in totaal 21 joodse begraafplaatsen. Opvallend is dat een aantal grote steden in Noord-Brabant geen joodse begraafplaatsen kent. De Bossche joden werden begraven in Vught en die van Breda voornamelijk bij Oosterhout. Vermeldenswaardig zijn ook de drie joodse begraafplaatsen van Putte. Die zijn niet voor Nederlandse joden, maar voor Antwerpse joden.
 
Kijken we naar het aantal begraafplaatsen dat in Noord-Brabant nog te vinden is bij of rond een kerk, dan is dat met een aantal van 228 meer dan 35% van het totaal. Van dat aantal liggen er maar 39 daadwerkelijk rond een kerk. De overige liggen achter of naast een kerk.
 
In totaal zijn er van de 647 begraafplaatsen zeker twaalf begraafplaatsen in zoverre geruimd dat er geen grafmonumenten meer aanwezig zijn. Ongetwijfeld zullen dat er nog meer zijn, vooral bij oude kerken. Daarnaast zijn zeker zo’n 34 begraafplaatsen gesloten, ofwel iets meer dan 5% van het totaal. In Noord-Brabant wordt uiteindelijk op zo’n 600 begraafplaatsen daadwerkelijk nog begraven.
In totaal zijn 96 begraafplaatsen of onderdelen op die begraafplaatsen van rijkswege beschermd. Daarmee is Noord-Brabant de provincie met het hoogste aantal beschermde begraafplaatsen of onderdelen. Van slechts 7 begraafplaatsen in Noord-Brabant is bekend dat ze van gemeentewege zijn beschermd.
 
Opvallende cijfers ten aanzien van Noord-Brabant zijn verder nog dat bijna een derde van alle oorlogsbegraafplaatsen in deze provincie liggen. Dat zijn er in totaal negen. Er zijn in Nederland totaal zo’n 30 oorlogsbegraafplaatsen.
 
Naast begraafplaatsen met een hervormde, grieks-orthodoxe of particuliere signatuur beschikt Noord-Brabant sinds 1982 ook over een islamitische begraafplaats. Daarmee beschikt Noord-Brabant over één van de twee islamitische begraafplaatsen in Nederland, die geheel in handen zijn van een islamitische organisatie.
 
De gemeente met de meeste begraafplaatsen in Noord-Brabant is Oss met 31 begraafplaatsen. Oss wordt gevolgd door Eindhoven en Tilburg met respectievelijk 25 en 22 begraafplaatsen. Oss staat met 31 begraafplaatsen op een gedeelde 6e plaats (met Littenseradiel) in de lijst van Nederlandse gemeenten met de meeste begraafplaatsen.
 
Meer begraafplaatsstatistieken vindt u terug op de website in het nieuwe onderdeel 'Statistieken'.
 
 
'Als bloemen bij het graf...'
door Marten Mulder 
 
Op het kerkhof aan de voet van de Grote Kerk van Emden (Ostfriesland) liggen de graven dicht aaneen.
De Grote Kerk werd tijdens de Tweede Wereldoorlog op 11 december 1943 verwoest als gevolg van een bombardement. De ruïne van de kerk werd geïntegreerd in de nieuw gebouwde bibliotheek, die onderdak biedt aan de al sinds 1559 bestaande kerkelijke bibliotheek. Deze voor het gereformeerd protestantisme zeer belangrijke bibliotheek kreeg de naam Johannes a Lasco Bibliotheek, naar de Poolse edelman, reformator van Ostfriesland en grote Europese geleerde. Johannes a Lasco was van 1542 tot 1549 Superintendent en hield in die hoedanigheid toezicht op de protestantse gemeenten in Ostfriesland. De kerk zelf bood tijdens de Tachtigjarige oorlog onderdak aan de protestantse vluchtelingen uit de Nederlanden. De Grote Kerk wordt daarom gezien als de Moederkerk van de gereformeerde kerken in de Nederlanden. 
 
Grafpoëzie in Emden (Dui)
 
 
Hoe weinig grenzen in het verleden hebben betekend mag duidelijk worden uit de Nederlandse namen, die men hier op de kerkhoven in grote aantallen aantreft. Sommige monumenten zijn voorzien van grafpoëzie, meermalen in het Nederlands.
In 1820 stichtte Helias Neder een grafplaats, bestaande uit negen ruststeden, zoals wordt vermeld op het monument. Op het monument, voorzien van krans met vlinder en een urn, werd een grafdicht aangebracht:
 
De Dood zal ons de Ruste
schenken,
Dies stappen wij met vreugd
naar ’t Graf.
Blijmoedig aan het Graf
te denken
Is ook een `vrucht, die
’t Kruis ons gaf.
 
 
Termen en Begrippen
Grafheuvel
 
ook tumulus (meervoud Tumuli); is een door de mens opgeworpen heuvel over een (crematie-)graf of ruimte om doden een laatste rustplaats te geven. Deze grafheuvels werden opgeworpen in de Late steentijd tot en met de IJzertijd en zijn in sommige gevallen gedurende lange tijd gebruikt om doden te begraven. De graf-heuvels werden waarschijnlijk ook opgeworpen voor voorouder-verering. Door de tijd heen veranderde de wijze van begraven en daarmee ook de aard van de heuvel. Boven crematiegraven werden in de Bronstijd en de IJzertijd bijvoorbeeld ook kleine heuvels opgeworpen. Tevens werden crematieresten in bestaande heuvels begraven.
 
De Romeinen wierpen ook grafheuvels op boven crematiegraven. Deze heuvels werden Tumuli genoemd. Sommige van deze grafheuvels zijn eeuwen later weer hergebruikt voor het begraven van doden. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de joodse begraafplaats van Grevenbicht.
 
Veel grafheuvels zijn door dat latere begraven aangepast en vergroot. In Noord-Brabant werd in 1933 bij Oss een zogenaamd vorstengraf ontdekt. Dit vorstengraf uit de vroege ijzertijd (circa 700 voor Christus) is beroemd door de rijke grafgiften. De grafheuvel is met een doorsnede van 53 meter de grootste van Nederland.
 
Donateur worden?
Wilt u het werk van de stichting steunen, word dan donateur. Als donateur ontvangt u automatisch de digitale nieuwsbrief, waarin u op de hoogte wordt gehouden van updates van de website, actuele funeraire zaken en boekaanbiedingen die de stichting voor u heeft. Als donateur krijgt u bovendien korting op het reguliere boekenaanbod. Naast funeraire boeken, zowel nieuw als antiquarisch, zijn er ook historische prentbriefkaarten te koop in onze webshop.
 
U wordt, en blijft, donateur door het jaarlijks overmaken van minimaal 15 euro op bankrekening 3799.99.455 t.n.v. Stichting Dodenakkers.nl te IJsselstein o.v.v. uw e-mailadres.

Zo lang de voorraad strekt, ontvangt u het Funerair Jaarboek 2004 en een exemplaar van 'Uitgespeeld - een theaterrondwandeling over Zorgvlied' (zolang de voorraad strekt).

Elk jaar proberen we de donateurs, als dank voor hun steun, een publicatie toe te sturen. De afgelopen jaren zijn we hier steeds in geslaagd. Afgelopen jaar ontvingen de donateurs 'Begraafplaats aan de Nunspeterweg' over de oude begraafplaats in Elburg.
 
 
 
Deze en andere bijdragen kunt u terugvinden op de website 
 
© Stichting Dodenakkers.nl 2011

Powered by YMLP.com