Klik hier om deze email in uw browser te lezen
MIRA Ceti Nieuwsbrief, Januari-maart 2017
MIRA Ceti in een nieuw kleedje...
Beste lezer,
 
Na twintig jaargangen is ons geliefde tijdschrift MIRA Ceti toe aan een nieuw leven.
 
De voorbije jaren kreeg je als abonnee of als lid vier keer per jaar een papieren exemplaar in de bus, en qua inhoud waren wij best fier op hetgeen wij jou keer op keer te bieden hadden. De commentaren waren ook steeds erg positief, en die waardering deed zeker deugd. Maar zoals iedereen kon opmerken: het was ook elke keer met de nodige weken vertraging dat het boek bij jou thuis afgeleverd werd. Daar is een goede reden voor: de werkdruk is in de loop der jaren danig toegenomen, en met slechts twee vast werkkrachten is het een hele karwei om onze volkssterrenwacht dag in dag uit op volle toeren te doen draaien. Dankzij de enthousiaste medewerking van vele vrijwilligers blijft het mogelijk om jaarlijks meer dan tienduizend bezoekers op MIRA te verwelkomen en om veel verscheiden activiteiten rond sterrenkunde, ruimtevaart en aanverwante onderzoeksdomeinen aan te bieden, maar zelfs voor al die enthousiastelingen telt een dag maar 24 uur...
 
Daarom werd na rijp beraad besloten om, in overeenstemming met de geest van de tijd, te opteren voor een digitale nieuwsbrief die met een zelfde periodiciteit zal verschijnen, die ook als belangrijk communicatiemedium met de leden en abonnees zal fungeren en die zal verwijzen naar en aangevuld worden door inhoud op de website van MIRA. Deze website zal trouwens ook in de loop van 2017 grondig vernieuwd worden.
 
Dankzij deze formule zullen we ook korter op de bal kunnen spelen: soms zullen we een extra editie verzenden met nieuws heet van de naald over onze vereniging of over belangrijke ontwikkelingen uit de wereld van de sterrenkunde en ruimtevaart.
 
Omdat we trouwe leden en abonnees die niet op het internet aanwezig zijn toch van dienst willen zijn, kunnen we deze personen de digitale nieuwsbrieven thuis per post toezenden. In dat geval dienen zij ons dit wel expliciet te vragen (bel 02/269.12.80).
 
En om met deze formule niet al te bruusk van start te gaan, zal deze eerste digitale nieuwsbrief nog via de klassieke postbedeling verdeeld worden, met daarbij ook de uitnodiging voor hen die het intussen nog niet gedaan hebben om het lidgeld voor 2017 te betalen.
 
In bijlage ook een activiteitenkalender voor 2017 (let op de data voor onze Midzomersterrennachten!), en de vraag om via onze website in te tekenen op onze digitale nieuwsbrief.
 
Dank voor de jarenlange steun en tot op MIRA, hoe vaker, hoe liever :-)
 
Volkssterrenwacht MIRA 
 

 
Wie beweert dat jonge meisjes de weg naar de sterren niet vinden, moet al eens vaker langslopen tijdens onze jeugdactiviteiten!
 
Activiteiten op MIRA en bij de collega's

Op Volkssterrenwacht MIRA
 
Vrijdag 27 januari 2017 om 19:30 uur >>> Astroclub met Frank Deboosere

Zaterdag 18 februari 2017 om 15:00 uur >>> Lezing Karolien Lefever

Vrijdag 24 februari 2017 om 19:30 uur >>> Astroclub met Frank Deboosere

Maandag 27 februari tot vrijdag 03 maart, telkens van 9:00 tot 16:30 uur ž >>> Jongerencursus voor 9 tot 12-jarigen

Vrijdag 03 en zaterdag 04 maart, telkens van 19:00 tot 23:00 uur >>> žSterrenkijkdagen

Zaterdag 11 maart om 15:00 uur >>> žLezing Walter Van Rensbergen

Vrijdag 31 maart om 19:30 uur >>>ž Astroclub met Frank Deboosere

 
Voor een uitgebreide beschrijving van al deze activiteiten kan je een kijkje nemen op onze website: http://www.mira.be/activiteiten.
 
 
Tijdens de Astroclub van maart kom je alles te weten over de subtiele relatie tussen de Aarde en de Maan. Doordat het aanwezige draaimoment in het systeem behouden dient te blijven, zal het vertragen van de aardrotatie door de remmende getijdenwerking van de Maan (23 microseconden per jaar) voor gevolg hebben dat de Maan jaarlijks wegschuift van onze planeet (37 millimeter per jaar). Op termijn leidt dit tot grote veranderingen in dit dubbelsysteem.
 
 
 
 
 
 
 
 

Op MIRA zijn er een aantal werkgroepen actief waaraan leden van MIRA kunnen meewerken  of deelnemen.
 
► De werkgroep waarnemen vergadert elke eerste en derde woensdag van de maand om 20 uur in het clubhuis van MIRA (toegang via Abdijstraat 20). Kijk op de website voor up-to-date informatie, de precieze data en hetgeen er die avonden op het programma staat.
 
Je kan ook mailen naar rik.blondeel@skynet.be voor meer info.
 
► De werkgroep rondleidingen.
Jaarlijks krijgt MIRA ruim tienduizend bezoekers over de vloer, en om al die mensen een beetje wegwijs te maken i.v.m. sterrenkunde, ruimtevaart en weerkunde is de grootste troef van onze volkssterrenwacht het enthousiasme van een team vrijwilligers. Zij staan immers klaar om met behulp van onze waarnemingsinstrumenten allerlei hemelobjecten te tonen en om aan de hand van de vele maquettes, experimenten en het tentoonstellingsmateriaal de nodige uitleg te geven.
Om ons gidsenteam wat uit te breiden nodigen we alle geïnteresseerden uit om met onze stafmedewerkers een afspraak te maken. Naar aanleiding van een of andere rondleiding overdag of ’s avonds maken we dan samen met de bezoekers een tocht doorheen de volkssterrenwacht. Zo krijgen de kandidaat-gidsen meteen zicht op hetgeen de mensen van MIRA vertellen aan de bezoekers en hoe het er tijdens rondleidingen aan toe gaat. Nadien is er tijd om alle mogelijke vragen te stellen.
 
Je kan ook mailen naar francis@mira.be voor meer info.
 
► De MIRA jeugdkern organiseert maandelijks activiteiten voor jeugdige wetenschapsfanaten.
Voor jongeren van 9 tot en met 14 jaar is er elke tweede zaterdag een activiteit van 20:00 tot 22:00 uur.
Voor jongeren van 15 tot en met 18 jaar is er elke derde zaterdag een activiteit van 20:30 tot 22:30 uur.
Gedetailleerde informatie over wat er precies op het programma staat vind je op de webpagina van de jeugdkern.
 
Je kan ook mailen naar jongeren@mira.be voor meer info.
 

 
MIRA is ook aanwezig op de sociale media Facebook en Twitter.
Indien jij daar ook actief bent, kan je ons via die weg volgen en eventueel ons nieuws delen met jouw contacten.
 

 
Bij de collega's
 
Naast Volkssterrenwacht MIRA in Grimbergen kan je ook steeds terecht bij onze collega's van de andere Vlaamse Volkssterrenwachten:
Astrolab Iris in Ieper, Cozmix (Volkssterrenwacht Beisbroek) in Brugge, Volkssterrenwacht Armand Pien in Gent, Volkssterrenwacht Urania in Hove en de Cosmodrome in Genk.
 
Voor meer en up-to-date informatie verwijzen we graag naar de website http://www.volkssterrenwachten.be/.
 
 
 
 
En je kan zeker ook best af en toe een kijkje nemen op de website van de Vereniging Voor Sterrenkunde (VVS), daar vind je o.a. informatie over een heleboel sterrenkundeclubs, verspreid over heel Vlaanderen, die geregeld met boeiende initiatieven uitpakken.
 
 
 Astrokalender en nieuws uit de wereld van de sterrenkunde en ruimtevaart

2017 is niet alleen het jaar waarin er op 21 augustus een totale zonsverduistering te zien zal zijn vanuit de Verenigde Staten van Amerika, het is ook het jaar waarin Volkssterrenwacht MIRA vijftig jaar bestaat!
 
 
 
50 jaar MIRA!
 
Dat moet gevierd worden. En dat zal ook gebeuren, in stijl.
 
► Tentoonstelling '50 jaar MIRA en 50 jaar sterrenkunde en ruimtevaart'
Vanaf begin maart zal in verschillende fasen een tentoonstelling ontstaan over vijftig jaar MIRA en ook over wat er in die halve eeuw op het gebied van sterrenkunde en ruimtevaart is verwezenlijkt, en dat zijn zonder overdrijving grootse dingen.
Er zullen een aantal iconische beelden uit de rijke geschiedenis van MIRA uitvergroot en verspreid over de sterrenwacht tentoongesteld worden. We gaan de prachtige collectie fotoboeken digitaliseren en via tablets ter beschikking stellen van de bezoekers. En last but not least: we hebben het plan opgevat om alle medewerkers van vroeger en nu die we kunnen bereiken te filmen en hen hun verhaal te laten vertellen over wat MIRA voor hen en zij voor MIRA betekenden of nog steeds betekenen.
 
► Academische zitting en happening 'Volkssterrenwacht MIRA, dat zijn wij allemaal samen'
 
Op zaterdag 30 september en zondag 1 oktober vindt de grote verjaardagshappening plaats.
Zaterdag in de namiddag (14 tot 18 uur) organiseren we een academische zitting met enkele zeer gerenommeerde sprekers. Detail volgt weldra.
Zaterdagavond (19 tot 23 uur) organiseren we een klassieke waarnemingsavond.
En zondag (10 tot 18 uur) staat in het teken van 'Volkssterrenwacht MIRA, dat zijn wij allemaal samen'. Opendeurdag met tal van activiteiten (wetenschapsshow, experimenten, kinderanimatie, toneeltjes, tekenwedstrijd, enzovoort.
 
► Tentoonstelling 'Exoplaneten en exobiologie'
 
In 2007 werd de tentoonstelling op MIRA helemaal vernieuwd, er kwam een eenheid van stijl en ook inhoudelijk kwam er een samenhangend verhaal tot stand vanaf de slingerproef van Foucault op het gelijkvloers tot de zonnewaarnemingen met onze heliostaat op het terras en in de planetariumzaal en een bezoek aan ons uitgebreide telescopenpark.
 
We zijn intussen tien jaar later, hier en daar realiseerden we een aantal nieuwe projecten in onze tentoonstelling zoals meer materiaal rond ruimtevaart en ook een vijftal experimenten rond bewegende objecten in onze toonzaal.
 
Wat evenwel ontbrak is een deel over de zoektocht naar planeten buiten het zonnestelsel (de zogenaamde exoplaneten) en naar het bestaan van buitenaards leven. Dit zijn zeer zeker onderwerpen die ons allen boeien en waarrond best een en ander in een wetenschappelijk verantwoorde context kan gepresenteerd worden.
 
Er is intussen een werkgroepje actief binnen MIRA dat zal proberen tegen de happening van 30 september tentoonstellingsmateriaal klaar te hebben rond beide thema's. Het is de bedoeling om in de oude inkomhal (tweede verdieping) een aantal experimenten en maquettes op te stellen, twee multimediaschermen uit te hangen en daarbij enkele panelen met aanvullende uitleg.
 
Wie zin heeft om mee te werken of in dit verband nog goede ideeën meent te hebben, mag ons altijd contacteren: francis@mira.be.
 
 
► Nieuwe telescoopkoepel op het terras
 
Wie geregeld waarnemingen verricht op Volkssterrenwacht MIRA zal goed bekend zijn met de trommelvormige koepel op het waarnemingsterras waarin de Kuttertelescoop staat, geflankeerd door een lenzenkijker en een indrukwekkende protuberansenkijker. Je kan in die koepel samen met een heel groep mensen comfortabel waarnemen.
 
De kleinere meer klassieke koepel op het terras met daarin o.a. onze Schmidt-telescoop is een heel ander verhaal: eens je met een tiental mensen in die koepel zit, bekruipt je spontaan een sardientjes-in-blik-gevoel. Deze installatie voldoet niet meer en ook qua telescopen is er op MIRA elders veel beter te vinden.
 
Daarom het prestigieuze project waar we ter gelegenheid van onze vijftigste verjaardag mee willen uitpakken: een grotere, ruimere koepel met daarin een ultramoderne imposante 50 centimer telescoop.
 
Weldra (in de loop van januari/februari) maken we dit project voor pers en het grote publiek wereldkundig via onze website en via de media, alsook met een extra digitale nieuwsbrief. Kijk er dus al maar naar uit...
 
 

 
MIRA Ceti sprak met...
 
Inderdaad, een nieuwe formule voor MIRA Ceti wil niet zeggen dat er geen interviews meer zullen gepubliceerd worden. En deze keer spraken we met Emiel Beyens, onze 'éminence grise' die zo boeiend weet te spreken en te schrijven over kosmologie en kwantummechanica.
 
Hij is immers een geprivilegieerde getuige die met een scherpziende blik tijdens ons gesprek alle hoogtepunten uit vijftig jaar sterrenkunde en ruimtevaart de revue laat passeren.
 
Emiel studeerde wiskunde en sterrenkunde aan de toen nog unitaire universiteit van Leuven en in de gangen van de faculteit liep hij daar soms niemand minder dan Georges Lemaître tegen het lijf.
 
Het model van het heelal dat wij nu hebben is ontstaan doordat Lemaître de algemene relativiteitstheorie van Einstein in alle consequenties doortrok tot helemaal aan het begin van ons universum.
 
Nadien was er het sublieme inzicht van Alan Guth nodig dat het heelal vlak na de Big Bang in een fractie van een seconde een exponentiële uitbreiding kende waarbij het tussen de 1030 en 10100 keer groter werd.   
 
Je kan het interview met Emiel Beyens lezen op onze website.
 
 

 
Ken je klassiekers
 
Deze keer kijken we naar een vedette onder de vele nevels die er aan onze sterrenhemel te zien zijn, de beroemde Krabnevel.
 
Met behulp van de Very Large Telescope (afbeelding links) wordt deze supernovarestant uitvergroot tot een indrukwekkende structuur met vele materieslierten die door de explosie van de originele ster de ruimte werden ingeblazen. In het jaar 1054 werd deze catastrofe 23 dagen lang overdag waargenomen door Chinese astronomen. Nu, bijna duizend jaar later, heb je een donkere hemel en een goede telescoop nodig om het restant te kunnen ontdekken tussen de hoorns van het sterrenbeeld Stier.
 
Onlangs maakte de Hubble-ruimtetelescoop een indrukwekkende opname van het hart van deze prachtige nevel, via deze link krijg je de Hubble-foto te zien. 
 
 
 
Kijk op de MIRA-website voor het hele artikel over de Krabnevel en de VLT-foto ervan.
 
 

 
HistoRik
 
Wie was Gottfried Wilhelm Leibniz en wat is zijn betekenis voor de astronomie? Daarover gaat het nieuwe artikel van Rik Blondeel in zijn rubriek HistoRik. Je komt meer te weten over deze geleerde van de tweede helft van de zeventiende en het begin van de achttiende eeuw kan op de MIRA website.
 
 

 
Komt de nieuwe Einstein uit Nederland?
 
Begin november was er ophefmakend nieuws in de wetenschappelijke wereld: er zou een doorbraak gevonden zijn voor één van de belangrijkste problemen waarmee de sterrenkunde vandaag geconfronteerd wordt, namelijk het probleem van de ontbrekende materie in het universum.
 
Erik Verlinde van de universiteit van Amsterdam stelt in een artikel dat hij publiceerde op de website arXiv.org van de prestigieuze Amerikaanse Cornell University dat we ons beeld van het heelal zoals we het nu kennen, gebaseerd op de algemene relativiteitstheorie van Einstein, mogen vervangen door een beter alternatief. Daarbij komt Verlinde op de proppen met een nieuwe manier om de zwaartekracht te begrijpen.
 
Als hetgeen hij publiceert correct blijkt, moeten we ons beeld van een sinds de oerknal uitdijend universum dringend bijstellen: donkere materie is een fabel, en de oerknal heeft ook nooit plaatsgevonden.
 
Boeiende materie, ongetwijfeld, een eerste informatief artikeltje in dit verband kan je lezen bij de nieuwsberichten op onze website.
 
Aanvullende informatie vind je via deze link op de website van NewScientist.
 
 

 
Het meteoorkraterveld Kaali op het Estse eiland Saaremaa
 
Reisduif Herwig Ronsmans ondernam vorig jaar in de vroege herfst een interessante expeditie naar Finland en de Baltische staten. Bij die gelegenheid bezocht hij ook het grote eiland Saaremaa ten westen van Estland. De trekpleister aldaar voor Herwig was het befaamde meteoorkraterveld Kaali.
 
Een gedetailleerd verslag krijg je via deze link te lezen.
 
 

 
Wat is er de komende maanden aan de sterrenhemel te zien?
 
De voorbije jaren kon je altijd een heel uitgebreide hemelkalender vinden in de gedrukte versie van MIRA Ceti. Zo hebben we een mooi achief opgebouwd in verband met het waarnemen van allerlei deepsky-objecten, inclusief de bijhorende zoekkaartjes. Weldra zullen we dat archief online zetten, zodat de waarnemer het hele jaar door van deze waardevolle informatie gebruik kan maken.
 
De Zon
 
Datum
Begin astronomische
schemering
Opkomst Ondergang
Einde astronomische
schemering
Declinatie
01-01-2017 06:37 08:45 16:47 18:54 - 22°59'
08-01-2017 06:36 08:43 16:56 19:02 -22°14'
15-01-2017 06:35 08:39 17:06 19:10 -21°07'
22-01-2017 06:29 08:32 17:17 19:19 -19°40'
29-01-2017 06:23 08:23 17:29 19:28 -17°56'
05-02-2017 06:14 08:13 17:41 19:39 -15°55'
12-02-2017 06:03 08:00 17:54 19:50 -13°41'
19-02-2017 05:51 07:47 18:06 20:01 -11°17'
26-02-2017 05:38 07:33 18:19 20:14 -08°43'
05-03-2017 05:23 07:18 18:31 20:26 -06°03'
12-03-2017 05:07 07:03 18:42 20:37 -03°19'
19-03-2017 04:51 06:47 18:54 20:50 -00°34'
26-03-2017 05:34 07:32 20:06 22:05 +02°11'
02-04-2017 05:15 07:16 20:17 22:19 +04°54'
 
 
De Maan
 
Datum Maanfase
05-01-2017 Eerste Kwartier
12-01-2017 Volle Maan
19-01-2017 Laatste Kwartier
28-01-2017 Nieuwe Maan
04-02-2017 Eerste Kwartier
11-02-2017 Volle Maan
18-02-2017 Laatste Kwartier
26-02-2017 Nieuwe Maan
05-03-2017 Eerste Kwartier
12-03-2017 Volle Maan
20-03-2017 Laatste Kwartier
28-03-2017 Nieuwe Maan
 
 
De planeten
 
De planeet Mercurius schuift in de loop van de maanden januari tot maart van de ene naar de andere kant van de Zon en trekt daarbij doorheen de sterrenbeelden Boogschutter, Steenbok, Waterman en Vissen. Op 19 januari bereikt de planeet zijn  grootste westelijke elongatie, wat betekent dat Mercurius een tiental dagen voor en na die datum kan waargenomen worden in het zuidoosten in de ochtendschemering. In februari staat de planeet te dicht bij de Zon en is er in conjunctie mee op 7 maart. Mercurius bereikt zijn grootste oostelijke elongatie op 1 april, zodat we de planeet in de tweede helft van maart 's avonds boven de westelijke horizon kunnen zien.
 
De planeet Venus trekt in sneltreinvaart door het sterrenbeeld Waterman: van begin tot half januari. Dan komt Venus in de Vissen terecht, dit voor ettelijke maanden omdat de planeet begin maart retrograad gaat bewegen. Op 12 januari bereikt Venus haar grootste westelijke elongatie, en staat dus urenlang als avondster te schitteren boven de zuidwestelijke horizon. Rond 12 en 13 januari reist Venus langs Neptunus, en begin februari zijn Venus en Mars buren aan de sterrenhemel. Eens de retrograde beweging is ingezet, snelt Venus sneller en sneller richting Zon, zodat de planeet eind maart niet meer zichtbaar is.
 
De planeet Mars is begin januari in het sterrenbeeld Waterman te vinden, passeert de Vissen en is tegen eind maart al een flink stuk opgeschoven in het sterrenbeeld Ram. De planeet is gedurende deze drie maanden 's avonds te zien in de richting van het westen. In februari zijn Mars en Venus dicht bij mekaar te zien (kortste nadering op 2 februari).
 
De planeet Jupiter bevindt zich in het sterrenbeeld Maagd, het neemt dus wel wat maanden in beslag om daar helemaal door te reizen. In januari is de planeet te zien in het tweede deel van de nacht, maar vanaf half februari bevindt Jupiter zich al boven de horizon vóór middernacht. Vanaf nu gaat het snel, en zo is Jupiter tegen eind maart al meteen te zien wanneer het 's avonds donker wordt.
 
De planeet Saturnus staat tot 24 februari in het sterrenbeeld Slangendrager, daarna komt zij in het sterrenbeeld Boogschutter terecht. Begin van het jaar bevindt de planeet zich gezien van de Aarde nog dicht bij de Zon, maar geleidelijk wordt die afstand groter en is Saturnus boven de zuidoostelijke horizon zichtbaar, eerst in de ochtendschemering, maar dag na dag komt de planeet vroeger op.
 
De planeet Uranus staat in het sterrenbeeld Vissen. Tegen eind februari komt de planeet Mars voorbijgesneld, tegen eind maart is dat het geval met Mercurius. Om Uranus te zien, gebruik je best een verrekijker of telescoop, met het blote oog lukt dat enkel onder optimale omstandigheden.
 
De planeet Neptunus staat in het sterrenbeeld Waterman en is tot half februari 's avonds met een telescoop waar te nemen boven de westelijke horizon. Vanaf dan verdwijnt de planeet in de gloed van de Zon, er is conjunctie op 2 maart. Begin januari zien we Mars langs Neptunus voorbijschuiven, en tegen half januari is het Venus die de verste planeet passeert.
 
 
Meteoren
 
Qua meteorenzwermen zijn de drie eerste maanden van het jaar een rustige periode.
 
De belangrijkste zwerm is die van de Boötiden (ook Quadrantiden genoemd). Hij is actief van 28 december tot 12 januari met de piek op 3 januari.
Op dat moment kan onder ideale omstandigheden de frequentie oplopen tot maar liefst 100 meteoren per uur.
 
Via de website van de International Meteor Organization kan je een overzichts-pdf binnenhalen.
 
 

 
Astrofoto's van onze leden
 
De voorbije maanden mochten we weer een hele collectie astrobeelden zien passeren die door onze leden werden gemaakt.
Weeral prachtige foto's om duimen en vingers van af te likken!
 
Hier enkele sterke staaltjes van hun kunde...
 

Bart Declercq, NGC7814
 
 
 
   
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Marc Willemoens, Zon
 
 
Roland Oeyen, IC1318A
 
 
Janos Barabas, LDN1235 Dark Nebula
 
 
 
 
Bart Delsaert, Stofrijke gebieden in het sterrenbeeld Auriga
 
 
 
 
Volkssterrenwacht MIRA vzw, Abdijstraat 22 - 1850 Grimbergen, www.mira.be